Chương 49: Sư Đồ Gian Nan, Nỗi Lòng Phu Tử
Sau một ngày buôn bán bận rộn trên thị trấn, màn đêm buông xuống phủ kín thôn Thanh Sơn trong sự tĩnh mịch, êm ả. Trong gian nhà chính của Tiêu gia, ngọn đèn dầu hạt đỗ chập chờn tỏa ra ánh sáng vàng vọt, hắt bóng ba người phụ nữ lên vách đất thô sơ. Vừa ngắm nhìn đàn thỏ con mười bảy con đỏ hỏn, mềm mại ngủ say sưa trong hai chiếc tổ ấm lót đầy lông tơ, lòng ai nấy đều rộn ràng một niềm vui khôn tả. Diệp Lạc Hân cùng mẹ chồng Từ Chính Hương và chị dâu Dương Phượng quay trở lại bàn gỗ, tiếng cười nói khúc khích vẫn còn vương vấn trên khóe môi.
Từ Chính Hương với tay rót một bát nước vối ấm, đặt cạch xuống mặt bàn gỗ xù xì, ánh mắt lấp lánh niềm toan tính tháo vát của người đàn bà cả đời gắn bó với ruộng đồng. Bà nhìn con dâu thứ hai, giọng nói hạ thấp nhưng không giấu nổi vẻ hào hứng: "Lạc Hân à, chuyện mở rộng chăn nuôi này ta đã nghĩ kỹ từ lâu rồi. Khoảnh đất trống nhiều sỏi đá nằm ngay phía sau vườn rau nhà mình, kéo dài một mạch ra tận chân đồi, rộng chừng ba bốn trăm thước vuông. Mảnh đất ấy trước nay cằn cỗi, đá tảng lởm chởm nên trong thôn chẳng ai buồn dòm ngó, để cỏ dại mọc lút đầu gối cũng uổng."
Diệp Lạc Hân khẽ nghiêng đầu, đôi mắt trong veo lộ rõ vẻ suy tính, nàng cất giọng hỏi: "Mẹ ơi, mảnh đất ấy rộng rãi như thế, nếu mua đứt từ tay thôn làng thì cần bao nhiêu tiền bạc ạ?"
Từ Chính Hương mỉm cười, vỗ nhẹ lên mu bàn tay con dâu, đáp lời rành rọt: "Không đắt đâu con. Ban chiều phụ thân con đã sang nhà trưởng thôn ướm hỏi rồi. Lý chính bảo mảnh đất nhiều đá tảng, không trồng trọt cấy cày được hoa màu, để không cũng phí phạm, nên chỉ lấy giá tượng trưng mười lăm lượng bạc mà thôi. Mười lăm lượng bạc để đổi lấy một khoảnh đất thênh thang ba bốn trăm thước vuông, tính ra rẻ hơn đất mặt đường nhiều lắm!"
Nghe đến con số mười lăm lượng bạc, Diệp Lạc Hân thở phào nhẹ nhõm, khóe miệng cong lên nụ cười tươi tắn. Nàng nhẩm tính số bạc kiếm được từ mẻ thịt kho và tích lũy trong chiếc hộp gỗ khóa chặt dưới đáy rương, số tiền này hoàn toàn nằm trong tầm tay, thậm chí sau khi trả xong tiền đất vẫn còn dư dả để mua gạch ngói, gỗ lạt và thuê mướn thợ thuyền trong làng. Nàng gật đầu dứt khoát, ánh mắt tràn đầy quyết tâm: "Mẹ tính chu toàn lắm. Mười lăm lượng bạc cho mảnh đất lớn như vậy quả thực rất hời; chúng ta mua đứt ngay kẻo lỡ. Nhân lúc tiết trời thu còn khô ráo, gió bấc phương bắc chưa tràn về, ngày mai con sẽ đưa tiền cho cha sang làm giấy tờ sang tên với trưởng thôn. Chúng ta phải lập tức thuê người bốc dỡ đá tảng, san phẳng mặt bằng để dựng chuồng trại trước mùa đông giá rét."
Dương Phượng ngồi bên cạnh vừa châm thêm dầu vào bấc đèn, vừa tò mò rướn người hỏi: "Thế muội định xây dựng chuồng trại ra sao? Nuôi chung hết vào một chỗ hay thế nào?"
Diệp Lạc Hân chậm rãi vạch ra kế hoạch rõ ràng, từng lời rành mạch: "Chúng ta tuyệt đối không thể nuôi chung lẫn lộn. Đàn thỏ sinh sôi rất nhanh, chỉ vài tháng nữa thôi sẽ lên tới hàng trăm con, phải đóng các dãy lồng gỗ cao ráo, thoáng mát, lót rơm rạ sạch sẽ để tránh ẩm ướt sinh bệnh; chuồng gà chuồng ngỗng thì quây lưới tre kiên cố ở góc đất nhiều cỏ non; còn chuồng heo phải lát nền đá thoai thoải, đào rãnh thoát nước riêng biệt để giữ vệ sinh chu đáo. Làm bài bản như thế, mùa đông lạnh giá gia súc gia cầm mới khỏe mạnh, không lo dịch bệnh hao hụt."
Đang lúc ba mẹ con hào hứng bàn tính chuyện chuồng trại, ngoài ngưỡng cửa bỗng vang lên tiếng móng vuốt cào nhè nhẹ sột soạt. Ngay sau đó, một cái đầu lông trắng muốt với những vệt vằn đen tuyền rón rén thò vào. Bạch hổ con Nguyên Bảo mở to đôi mắt tròn xoe màu hổ phách, cái mũi ươn ướt khịt khịt vào không khí, ngơ ngác nhìn ba người phụ nữ đang chụm đầu trò chuyện.
Diệp Lạc Hân nhìn bộ dạng ngây thơ, béo núc ních của tiểu hổ, không nhịn được bật cười khanh khách. Nàng đưa ngón tay trỏ ngoắc ngoắc về phía cục bông trắng, cất giọng trêu chọc: "Nhìn kìa, bảo bối của chúng ta vừa nghe thấy mùi thịt đã vội chạy tới nghe ngóng rồi. Mẹ này, khi xây chuồng trại xong, con tính sẽ làm riêng cho Nguyên Bảo một căn phòng nhỏ ấm cúng ngay lối cổng ra vào. Ban đêm giao cho nó trọng trách canh giữ trang trại; có một con mãnh thú bách thú chi vương nằm gác cửa thế này, thử hỏi tên trộm nào to gan dám bén mảng đến trộm gà trộm thỏ của nhà chúng ta nữa!"
Nguyên Bảo nghiêng đầu sang một bên, chớp chớp mắt, dường như cảm nhận được người ta đang nhắc đến tên mình, nó liền cất tiếng kêu ngao ngao khe khẽ, lon ton chạy lại dụi cái đầu lông mềm mại vào bắp chân Diệp Lạc Hân làm nũng, hoàn toàn không hề hay biết bản thân sắp sửa bị nữ chủ nhân biến thành một chú thú giữ nhà chính hiệu. Gian nhà nhỏ của Tiêu gia vang lên những tràng cười giòn giã, ấm áp xua tan đi cái se lạnh của màn đêm sương giăng ngoài hiên.
Cùng lúc ngọn đèn nhà họ Tiêu đang ấm cúng bàn chuyện nông gia, thì tại khoảng sân rộng trước cửa nhà Lý chính ở đầu thôn, một bữa tiệc đón khách tưng bừng lại đang diễn ra vô cùng náo nhiệt.
Tiết trời đầu thu mát rượi, trăng thanh gió mát xua tan đi oi nồng oi ả. Mấy chiếc bàn gỗ mộc mạc được ghép lại giữa khoảng sân đất nện phẳng phiu, sáng rực dưới ánh sáng của những ngọn đuốc cắm quanh hàng rào tre. Dân làng thôn Thanh Sơn sau khi ăn xong bữa cơm chiều rủ nhau kéo đến đông nghịt trước ngõ; người già tựa gậy tre, trẻ con bám vai cha mẹ, người lớn đứng chật kín mép sân, vừa rôm rả trò chuyện râm ran, vừa tò mò hướng ánh mắt ngưỡng mộ nhìn vào vị thầy giáo mới đến định cư tại thôn làng. Trên bàn tiệc, bát đĩa bày biện đầy ắp những món ăn thôn dã; mùi thịt kho béo ngậy cùng đĩa xương hầm thơm nức mũi do Diệp Lạc Hân gửi Tiêu Cảnh mang sang quyện lẫn với hương men rượu nếp cay nồng bốc lên nghi ngút, tạo nên một không khí thết đãi nồng hậu hiếm thấy.
Chu Chính ngồi ở vị trí danh dự bên cạnh Lý chính và Tiêu Trường Hà. Dáng người ông dong dỏng cao, gầy guộc nhưng lưng thẳng tắp như nhánh trúc già; vầng trán cao rộng toát lên vẻ thông tuệ, phong thái thư sinh đoan chính thanh nhã, chòm râu dê dưới cằm được cắt tỉa vô cùng gọn gàng. Mặc dù chỉ khoác trên mình bộ y phục bằng vải thô màu tro tàn đã giặt đến bạc phếch, trên vai áo còn vài đường mạng chỉ thô sơ, nhưng khi ngồi lẫn giữa những người nông dân chân lấm tay bùn, khí chất thanh cao thoát tục của người đọc sách thánh hiền lập tức hiện rõ, khiến ai nấy đều không khỏi thầm kính nể trong lòng.
Rượu qua ba tuần, men nồng chuếnh choáng làm tan biến đi sự e dè, câu nệ ban đầu. Các bậc cao niên trong thôn bắt đầu cất giọng rộn ràng. Ngồi ở đầu bàn bên tả là cụ Tiêu Đức Thanh - bậc bô lão lớn tuổi nhất thôn Thanh Sơn, tóc râu bạc trắng như cước. Năm xưa thuở thiếu thời, cụ từng có vài ba năm dùi mài kinh sử trong trường làng, nên ngày thường cụ luôn tự hào mình là người có học vấn sâu rộng nhất vùng quê này. Cụ Tiêu Đức Thanh vuốt chòm râu bạc, hắng giọng thật to, đôi mắt lim dim nhìn Chu Chính rồi cất lời sang sảng: "Lão hủ sống gần trọn một đời người ở thôn Thanh Sơn này, hôm nay mới được tận mắt diện kiến Chu phu tử! Phu tử đây quả thực là bậc tài mạo song toàn; khí chất ung dung đĩnh đạc, vừa nhìn qua đã biết là bậc hiền sĩ mang tài cao bát đẩu trong lồng ngực! Một người có học vấn uyên thâm như ngài chịu hạ cố đến cái thôn xóm hẻo lánh này dạy chữ, quả đúng là khiến cho nơi thảo mộc bần hàn của chúng ta được bồng tất sinh huy!"
Cụ vừa dứt lời, dân làng đứng quanh sân lập tức vỗ tay rào rào, tiếng trầm trồ khen ngợi nổi lên như ong vỡ tổ. Người này chen người kia, thi nhau phụ họa: "Cụ Đức Thanh nói chí phải! Thôn chúng ta nghèo xơ xác bao đời nay, chưa từng có một vị tú tài cử nhân danh giá nào đặt chân tới dạy học!"
Một người đàn ông trung niên dắt đứa con trai nhỏ đứng bên rào tre, xúc động vỗ vai con mình, nói to: "Đám trẻ con nhà chúng ta đúng là có phúc phận ba đời mới được Chu phu tử chỉ dạy; phen này nhất định phải bắt chúng nó dùi mài chăm chỉ, không phụ công ơn phu tử!"
Tiếng khen ngợi hoa mỹ, tiếng chúc tụng dồn dập vang lên không ngớt như sóng trào, khiến hai bên gò má gầy guộc của Chu Chính nóng bừng lên. Nụ cười trên môi ông đông cứng lại, lúng túng nâng chén rượu đất nung lên rồi lại hạ xuống, từng ngón tay gầy guộc siết chặt lấy chén rượu thô đến trắng bệch. Những lời tâng bốc ấy không làm ông kiêu hãnh, mà ngược lại như những chiếc gai nhọn đâm thẳng vào nỗi đau thầm kín nhất nơi đáy lòng.
Nhìn thấy Chu Chính im lặng ngượng ngùng, vợ Lý chính đang bưng thêm đĩa dưa muối từ dưới bếp bước lên, liền xởi lởi góp lời. Nàng đặt đĩa dưa xuống mép bàn, cười híp cả mắt, cất giọng lanh lảnh hỏi han: "Ta thấy Chu phu tử đến thôn Thanh Sơn này chỉ có một thân một mình, gánh gồng đơn chiếc. Chẳng hay phụ mẫu cùng thê tử con cái của phu tử vẫn còn ở lại quê nhà Quân Châu sao? Bao giờ phu tử mới tính chuyện đón cả nhà lên đây đoàn tụ?"
Câu hỏi vô tư, mộc mạc ấy rơi xuống mặt bàn tiệc như một hòn đá ném thẳng vào mặt hồ đang dậy sóng. Chu Chính khựng lại, nụ cười gượng gạo trên môi vụt tắt ngấm; ánh mắt ông cụp xuống nhìn chằm chằm vào chén rượu đùng đục, khóe môi khẽ run rẩy. Hít vào một hơi thật sâu để nén tiếng thở dài đang nghẹn ứ nơi cổ họng, ông thấp giọng đáp, thanh âm khô khốc đượm vẻ bi thương: "Tạ ơn tẩu tử đã bận lòng hỏi han... Thân này hiện tại cô thân độc mã, phiêu bạt không nơi nương tựa; cha mẹ đã khuất núi từ lâu, dưới gối cũng không có thê nhi, trên đời này chẳng còn lấy một người thân thích ruột thịt nào nữa."
Nghe Chu Chính nói vậy, vợ Lý chính chẳng những không buồn bã mà còn cao hứng vỗ đét vào đùi một cái, lớn tiếng thốt lên: "Thế thì tốt quá rồi còn gì bằng!"
Lời vừa thốt ra khỏi miệng, nhận thấy xung quanh bỗng chốc im bặt, mười mấy cặp mắt của các bô lão cùng dân làng đều trừng trừng đổ dồn về phía mình với vẻ trách móc, vợ Lý chính lập tức giật mình, biết mình lỡ lời vội xua tay lia lịa, phân bua: "Ấy chết, cái miệng bỗ bã của ta nói năng chẳng ra đầu ra đũa gì cả! Ý ta đâu phải mừng vì phu tử cô độc, ta chỉ muốn nói là phu tử không vướng bận quê cũ, chi bằng cứ an lòng ở lại thôn Thanh Sơn này an cư lạc nghiệp!"
Nàng bước lại gần thêm một bước, nụ cười nhiệt tình lại nở rộ trên khuôn mặt tròn trịa: "Thôn Thanh Sơn chúng ta tuy nghèo túng một chút, nhưng đất lành chim đậu, tình nghĩa xóm làng trước sau như một. Phu tử một thân một mình ăn cơm niêu nước lọ làm sao chịu thấu; chi bằng để vài hôm nữa ta sang cậy nhờ Trương bà mối dạo quanh một lượt, tìm kiếm cho phu tử một mối lương duyên tốt đẹp! Trong thôn này có bao nhiêu cô nương nết na, tháo vát, lại có cả những thím goá chồng đoan trang biết lo toan quán xuyến cửa nhà. Cưới được một người vợ hiền về thổi cơm nấu nước, giặt giũ áo quần, sinh con đẻ cái nối dõi tông đường, thế là phu tử danh chính ngôn thuận trở thành người một nhà của thôn chúng ta rồi!"
Lời đề nghị của vợ Lý chính vừa dứt, dân làng xung quanh lại một phen xôn xao hưởng ứng nhiệt liệt. Mấy vị bô lão râu tóc bạc phơ gật gù đắc ý, tiếng cười nói rôm rả lại bùng lên: "Đúng đấy phu tử à, an cư thì mới lạc nghiệp được!"
Thế nhưng, từng lời nói chân thành, từng nụ cười ấm áp và sự vun vén mộc mạc của những người nông dân chất phác ấy, lúc này đây lại như những lưỡi dao sắc nhọn cứa nát cõi lòng Chu Chính. Trong lồng ngực gầy guộc của ông, trái tim đang co thắt lại từng cơn buốt nhói; lồng ngực phập phồng nghẹn ứ, hai tai lùng bùng như có tiếng sấm rền từ quá khứ dội về.
Gia đình? Thê tử? Nối dõi tông đường? Những thứ hạnh phúc bình dị ấy, đối với Chu Chính ông, đã vĩnh viễn tan thành mây khói kể từ cái ngày định mệnh đen tối của hai mươi năm về trước. Ký ức kinh hoàng mà ông chôn chặt dưới đáy lòng bỗng chốc trỗi dậy rõ mồn một như vừa mới xảy ra hôm qua.
Năm ấy, chàng thanh niên mười bảy tuổi Chu Chính đỗ đầu kỳ thi viện thí, danh vang khắp phủ Quân Châu, bao nhiêu viễn cảnh tươi sáng mở rộng trước mắt. Nhưng rồi vì từ chối tiếp tay cho bọn con em quyền quý gian lận trong khoa cử, ông đã bị lũ côn đồ bịt mặt chặn đường đánh đập tàn nhẫn đến gãy một chân. Một năm dưỡng thương trôi qua trong đớn đau tột cùng, bỏ lỡ một kỳ thi hội. Đến ba năm sau, ôm trọn hoài bão của một kẻ sĩ nghèo gom góp từng đồng tiền chắt chiu bước vào trường thi, thì tai họa ngút trời lại ập xuống. Kẻ xấu đã lén nhét mảnh giấy chép tay tài liệu vào bên trong chiếc bánh rán mà ông mang theo làm lương khô.
Tiếng quan trường thi gõ mõ thét gầm, tiếng nha dịch quát tháo inh ỏi, những bàn tay thô bạo lôi xềnh xệch ông ra khỏi lều thi trước hàng ngàn ánh mắt khinh miệt của sĩ tử bốn phương. Nhân chứng vật chứng rõ ràng, không một ai lắng nghe lời kêu oan đến đứt từng khúc ruột của ông. Bản án tước đoạt công danh cử nhân giáng xuống đầu như sấm sét giữa trời quang; trong chớp mắt, từ một bậc tài tử được người người ca tụng, Chu Chính biến thành một tên tội nhân mang vết nhơ muôn đời không rửa sạch, một con chuột cống hôi hám bị xã hội xua đuổi, khinh khi.
Tin dữ bay về quê nhà, người cha già vốn lấy khí tiết gia phong làm trọng đã uất nghẹn thổ huyết, chẳng bao lâu sau thì trút hơi thở cuối cùng trong nỗi uất hận tột cùng. Người mẹ già sáu mươi tuổi vì cú sốc quá lớn mà ngã bệnh, nằm liệt giường ròng rã mười năm trời. Suốt mười năm ấy, gian nhà tranh rách nát của gia đình ông không một ngày nào ngớt tiếng thở dài và nước mắt; mỗi khi trở trời đau ốm, người mẹ già lại nhìn ông bằng ánh mắt ai oán, cất tiếng mắng nhiếc cay nghiệt rằng ông là đứa con nghịch tử, làm ô uế thanh danh tổ tông, làm hại chết cha mình.
Suốt hai mươi năm ròng rã trôi qua, Chu Chính phải nếm trải đủ mọi đắng cay tủi nhục; ông cắn răng làm lụng, chép sách thuê, viết thư thuê kiếm từng đồng bạc cắc nuôi mẹ già thuốc thang cho đến ngày bà nhắm mắt xuôi tay. Ba năm chịu tang mẹ xong xuôi, ông mới gánh hành lý rời khỏi quê nhà Quân Châu đầy đau thương, lưu lạc khắp chốn nhân gian. Ông đã quá quen với những cái liếc xéo khinh miệt, những tiếng xì xào chửi rủa sau lưng, đến mức mỗi khi bước chân ra đường đều chỉ biết cúi gằm mặt xuống đất vì mặc cảm tự ti.
Giờ đây, ngồi giữa sân nhà Lý chính thôn Thanh Sơn, nhìn những khuôn mặt hồn hậu, chất phác đang nhìn mình với ánh mắt tôn kính tột bậc, Chu Chính cảm thấy toàn thân run rẩy dữ dội. Lương tâm của một người đọc sách thánh hiền đang cắn xé tâm can ông từng mảnh. Dân làng đối đãi với ông chân tình như thế, coi ông như bậc hiền tài danh giá; nhưng tất cả sự tôn sùng ấy chỉ là vì họ chưa biết sự thật ô nhục về quá khứ của ông! Nếu ông cứ im lặng đón nhận những lời khen ngợi, đón nhận sự mai mối vun vén này, thì chẳng phải ông đang là một kẻ lừa đảo đê tiện, lợi dụng sự ngây thơ mộc mạc của những người nông dân nghèo khó hay sao?
Không! Chu Chính thà chịu người đời phỉ nhổ, chứ quyết không thể sống dối trá thêm một ngày nào nữa!
Nghĩ đến đó, bàn tay đang cầm chén rượu của Chu Chính run lên bần bật, nước rượu sóng sánh sánh ra ngoài ướt đẫm mu bàn tay. Trong lúc mọi người vẫn đang cười nói bàn tán rôm rả về chuyện mai mối, Chu Chính đột ngột đứng bật dậy! Động tác của ông quá nhanh và dứt khoát, khiến chiếc ghế tre dưới chân trượt mạnh ra phía sau, phát ra một tiếng cót két chói tai trên nền sân đất nện.
Mọi tiếng cười nói, mọi cánh tay đang nâng chén bỗng chốc khựng lại giữa không trung. Toàn bộ khoảng sân nhà Lý chính trong nháy mắt rơi vào một sự im lặng kỳ lạ; hàng chục ánh mắt ngơ ngác đồng loạt đổ dồn về phía người đàn ông gầy gò đang đứng run rẩy dưới ánh đuốc bập bùng.
Lý chính ngồi bên cạnh giật mình buông đũa, ngạc nhiên hỏi: "Chu phu tử, ngài làm sao thế? Trong người thấy khó chịu ở đâu chăng?"
Chu Chính không trả lời Lý chính. Đôi môi ông tím tái, lồng ngực phập phồng dữ dội sau lớp áo vải thô bạc phếch. Ông chậm rãi đưa ánh mắt nhìn lướt qua từng khuôn mặt mộc mạc, từ cụ Tiêu Đức Thanh râu tóc bạc phơ đến vợ Lý chính, rồi phóng tầm mắt ra đám đông dân làng đang đứng ngóng ngoài hàng rào tre. Chợt, ông lùi lại nửa bước, chắp hai tay trước ngực, cúi gập người thật sâu vái một lạy dài tạ tội.
Khi thẳng người dậy, hai hốc mắt Chu Chính đã đỏ hoe, ngấn lệ; giọng nói của ông nghẹn ngào, run rẩy nhưng từng lời từng chữ thốt ra lại dõng dạc, rành rọt như xé toạc màn đêm: "Chu mỗ... Chu mỗ đa tạ thịnh tình nồng hậu của Lý chính đại nhân, của các vị phụ lão và toàn thể bà con thôn Thanh Sơn đã dành cho ta bữa tiệc tối hôm nay! Thế nhưng... ta không thể tiếp tục nhận những lời ca tụng hoa mỹ ấy, càng không dám nhận sự mai mối vun vén của tẩu tử!"
Ngừng lại một nhịp thở nghẹn ngào, Chu Chính cắn chặt môi đến rướm máu, dằn từng tiếng đau đớn: "Bởi vì... Chu Chính ta vốn dĩ không phải là bậc hiền tài thanh cao như mọi người vẫn lầm tưởng! Hai mươi năm trước, trong kỳ thi hội tại Quân Châu, ta đã bị quan trường thi bắt quả tang mang tài liệu gian lận; triều đình đã hạ lệnh tước đoạt toàn bộ công danh cử nhân của ta, vĩnh viễn tống khứ ta khỏi chốn trường thi! Ta là một kẻ mang trên mình vết nhơ gian lận thi cử; một kẻ bị người đời phỉ nhổ, khinh miệt; một tội nhân làm ô uế tổ tông gia môn! Ta... ta không xứng đáng với sự kỳ vọng và lòng tin của bà con thôn Thanh Sơn!"
Lời thú nhận thốt ra như một tiếng sét đánh ngang tai giữa trời quang mây tạnh. Toàn bộ sân nhà Lý chính như bị đóng băng trong tích tắc. Không khí tĩnh mịch đến nghẹt thở; tĩnh mịch đến mức nghe rõ cả tiếng muỗi vo ve quanh ngọn đuốc, tiếng gió đêm rít qua kẽ rào tre và tiếng tim đập thình thịch liên hồi trong lồng ngực của từng người có mặt.
Cụ Tiêu Đức Thanh há hốc mồm, chén rượu trên tay suýt nữa rơi tuột xuống đất; vợ Lý chính đứng chôn chân tại chỗ, mặt mày biến sắc không thốt nên lời; đám đông dân làng ngoài ngõ trố mắt nhìn nhau, nét mặt từ ngỡ ngàng chuyển sang bàng hoàng kinh hãi. Tội gian lận khoa cử đối với những người nông dân chân chất này là một cái gì đó quá đỗi ghê gớm, là vết nhơ muôn đời của kẻ sĩ mà họ chỉ từng nghe qua trong những vở tuồng ngoài chợ huyện.
Lý chính ngồi bên cạnh mặt mày sững sờ, ông há miệng định lên tiếng giải thích: "Chu phu tử... ngài mau ngồi xuống đã, chuyện đó..."
Thế nhưng, sự im lặng chết chóc bao trùm không gian lúc này lại như một tảng đá ngàn cân đè bẹp chút dũng khí cuối cùng của Chu Chính. Nhìn những ánh mắt sững sờ, bất động của dân làng, nỗi ám ảnh kinh hoàng suốt hai mươi năm bị người đời xua đuổi, mắng nhiếc lại ùa về bóp nghẹt buồng phổi ông. Ông sợ hãi; ông sợ chỉ một khoảnh khắc nữa thôi, những khuôn mặt mộc mạc kia sẽ biến thành những bộ mặt dữ dằn, khinh bỉ; ông sợ những lời sỉ vả cay độc sẽ lại giáng xuống tấm thân tàn này như những ngày tháng tăm tối ở quê nhà.
Không dám đối diện thêm một giây phút nào nữa, Chu Chính vội vàng chắp tay lẩy bẩy, giọng lạc hẳn đi: "Hôm nay... đa tạ mọi người khoản đãi... Đêm đã quá khuya, Chu mỗ xin phép cáo lui trước!"
Dứt lời, không đợi ai kịp phản ứng, người đàn ông gầy gò ấy liền quay ngoắt người, vấp cả vào mép chiếu, lảo đảo lao nhanh ra phía cổng ngõ. Bước chân ông dồn dập, hoảng loạn, bóng dáng xiêu vẹo trong bộ áo vải thô bạc phếch nhanh chóng chìm nghỉm vào màn đêm đen đặc hun hút của con đường làng.
"Chu phu tử! Phu tử quay lại đã!" Lý chính giật mình đứng bật dậy, với tay định níu kéo nhưng chỉ chạm vào khoảng không vắng ngắt.
Sau khi bóng Chu Chính biến mất sau khúc quanh, sân nhà Lý chính bỗng chốc bùng nổ như ong vỡ tổ. Tiếng xì xào, bàn tán nổi lên râm ran, dồn dập: "Trời đất ơi! Hóa ra phu tử từng bị tước công danh vì gian lận sao?"
"Một người mang tội gian lận như thế, làm sao có thể dạy dỗ con em chúng ta thành người được cơ chứ?"
"Bảo sao ngài ấy ngần này tuổi rồi mà vẫn cô độc một mình, không vợ không con!"
"Ai da, hỏng rồi, hỏng thật rồi!"
Nhìn thấy dân làng bắt đầu hoang mang dao động, những lời đồn đoán méo mó sắp sửa lan rộng, Lý chính tái mặt vì giận dữ và lo lắng. Ông không thể để mọi chuyện trôi đi theo chiều hướng tồi tệ này; nếu để Chu phu tử mang nỗi oan ức mà rời đi, thôn Thanh Sơn sẽ vĩnh viễn mất đi một người thầy đức độ, và đám trẻ trong thôn sẽ lại chịu cảnh mù chữ tối tăm.
Nghĩ vậy, Lý chính liền bước vội ra giữa sân, giơ hai tay lên cao rồi đập mạnh chén rượu xuống bàn gỗ phát ra một tiếng cốp đanh gọn, cất giọng sang sảng át đi tiếng ồn ào: "Bà con lối xóm! Tất cả trật tự, nghe ta nói một lời công bằng đây!"
Tiếng quát đầy uy lực của người đứng đầu thôn lập tức khiến mọi người im bặt, hàng chục cặp mắt lại dồn về phía Lý chính.
Lý chính hít sâu một hơi, ánh mắt nghiêm nghị quét qua một lượt rồi chậm rãi cất lời, giọng nói đanh thép nhưng chứa chan niềm xúc động: "Các ngươi chỉ mới nghe được một nửa câu chuyện mà đã vội vàng xôn xao phán xét! Chuyện quá khứ của Chu phu tử, chiều nay Tiêu Mộc và Tiêu Tùng sau khi từ huyện trở về đã kể cặn kẽ cho ta nghe rồi. Huyện lệnh Lưu đại nhân là bạn học đồng môn của Chu phu tử, chính ngài ấy đã đích thân xác nhận mọi việc! Chu phu tử của chúng ta không phải là kẻ gian lận, mà ngài ấy chính là nạn nhân của một vụ án oan thấu trời xanh!"
Dân làng nghe vậy thì trố mắt ngạc nhiên. Cụ Tiêu Đức Thanh sốt ruột chống gậy bước lên một bước, gặng hỏi: "Lý chính, rốt cuộc đầu đuôi ngọn ngành là thế nào? Ngươi mau nói rõ cho bà con cùng nghe xem nào!"
Lý chính gật đầu, cất giọng trầm buồn kể lại ngọn ngành: "Năm ấy, Chu phu tử đỗ đầu viện thí, tài năng xuất chúng nức tiếng gần xa. Có những kẻ quyền quý lắm tiền nhiều của muốn cậy nhờ ngài ấy giúp đỡ gian lận trong kỳ thi hương, nhưng Chu phu tử vốn mang cốt cách thanh cao, một mực cự tuyệt không chịu khuất phục. Bọn tiểu nhân ghi hận trong lòng, sai côn đồ chặn đường đánh ngài gãy một chân, rồi sau đó lại bày mưu hèn kế bẩn, lén bỏ tài liệu vào bánh rán của ngài trong ngày thi để vu oan giá họa! Chu phu tử thân cô thế cô, miệng lưỡi kẻ quyền thế đổi trắng thay đen, ngài ấy ôm hận mà mất hết công danh sự nghiệp, chứ bản thân ngài chưa từng làm điều gì trái với lương tâm đạo đức!"
Nói đến đây, Lý chính chỉ tay về phía học đường phía xa, giọng nghẹn lại: "Bà con có biết vì sao Khổng phu tử đức cao vọng trọng lại phiêu dạt đến thôn chúng ta không? Chính vì thương xót cho người học trò Chu Chính tài hoa bị hàm oan, Khổng phu tử năm xưa đã không màng an nguy tính mạng, đi khắp nơi gõ trống kêu oan cho học trò. Thậm chí Khổng tiên sinh còn vì việc đó mà bị nha môn tống giam vào ngục ba tháng, mất sạch công danh tú tài, phải rời bỏ quê hương lưu lạc suốt hai mươi năm trời! Thầy vì trò mà tan nát sự nghiệp, trò vì thầy mà bôn ba ngàn dặm tìm kiếm ân sư. Mối tình nghĩa thầy trò son sắt, cảm thiên động địa như thế, thử hỏi trên đời này có được mấy người?"
Từng lời trần thuật của Lý chính như những giọt nước ấm rót vào lòng người nghe, xua tan đi mọi nghi kỵ, lạnh lẽo. Không gian sân tiệc lại một lần nữa chìm vào tĩnh lặng, nhưng lần này không phải là sự im lặng ngỡ ngàng, mà là sự xúc động nghẹn ngào đến rơi nước mắt.
Vợ Lý chính đứng bên cạnh đưa vạt áo lên chấm nước mắt sụt sùi, cất giọng nghẹn ngào: "Trời cao có mắt không chứ... Chu phu tử thật là quá đáng thương rồi! Nếu con cái nhà ta dùi mài kinh sử bao năm mà bị kẻ xấu hãm hại đến nông nỗi này, chắc ta đau đớn đến đứt ruột mà chết mất thôi!"
Một người phụ nữ khác trong làng cũng gạt nước mắt, phụ họa: "Bảo sao ngài ấy lại khổ sở như thế... Phụ thân tức tưởi qua đời, mẹ già liệt giường mười năm mắng nhiếc, ngài ấy một mình gánh chịu bao nhiêu cay đắng tủi nhục mà vẫn giữ trọn đạo hiếu, giữ trọn nhân phẩm. Vừa rồi trước mặt bao nhiêu người, ngài ấy thà chịu xấu hổ nhận hết vết nhơ về mình chứ không nỡ lừa dối chúng ta lấy nửa lời. Một người thầy có nhân cách cao đẹp, cương trực như thế, chúng ta đi khắp thiên hạ này làm sao tìm được người thứ hai?"
Cụ Tiêu Đức Thanh run run chống gậy, thở dài sườn sượt, giọng run rẩy: "Đúng là bậc quân tử thanh cao... Lão hủ có mắt như mù, vừa rồi còn tưởng ngài ấy mang tội thật! Hai thầy trò Khổng phu tử và Chu phu tử quả thực đều là những bậc nghĩa sĩ hiếm có trên đời. Đám trẻ con thôn Thanh Sơn được theo học một người thầy như vậy, chính là phúc đức tích tụ bao đời của mảnh đất này!"
Dân làng xung quanh nhao nhao gật đầu đồng thuận, những ánh mắt nghi ngại ban nãy đã hoàn toàn biến mất, thay vào đó là niềm xót xa, kính trọng và thương cảm sâu sắc dành cho người thầy giáo nghèo khổ. Bữa tiệc tàn trong sự bùi ngùi, ai nấy ra về lòng nặng trĩu những suy tư, thầm mong trời mau sáng để đón chào ngày đầu tiên mở lớp.
Trong khi đó, suốt đêm dài đằng đẵng, Chu Chính giam mình trong căn phòng tối tăm nơi góc học đường. Ông ngồi bất động bên chiếc bàn gỗ cũ, hai tay ôm chặt lấy đầu, không chợp mắt lấy một phút. Từng lời thú nhận đêm qua cứ văng vẳng bên tai như những nhát búa nện vào tâm can. Ông tự trách mình hèn nhát bỏ chạy, lại sợ hãi sáng mai khi bình minh lên, học đường sẽ vắng tanh không một bóng người; sợ rằng những đứa trẻ ngây thơ sẽ bị cha mẹ cấm đoán không cho đến gần một kẻ mang tội danh gian lận như ông.
Khi tiếng gà trống đầu thôn vừa cất tiếng gáy eo óc xé toang màn sương sớm mờ ảo, Chu Chính đã chậm rãi đứng dậy. Đôi mắt ông thâm quầng sau một đêm thức trắng, khuôn mặt hốc hác càng thêm vẻ tiều tụy. Ông bước lại bên chậu nước lạnh, vớt nước rửa mặt cho tỉnh táo, rồi cẩn thận dùng chiếc lược gỗ chải lại mái tóc hoa râm, búi gọn gàng bằng chiếc trâm gỗ đào cũ kỹ. Ông chỉnh trang lại vạt áo dài bằng vải thô màu tro tàn cho thật phẳng phiu, vuốt lại từng nếp gấp ngay ngắn. Dù cuộc đời có vùi dập ông xuống bùn đen, thì trước khi bước lên bục giảng, ông vẫn phải giữ trọn phong thái trang nghiêm của một người thầy giáo.
Trước khi sang lớp học, Chu Chính bước nhẹ sang gian phòng bên cạnh thăm ân sư. Trong căn phòng nhỏ thoang thoảng mùi thuốc bắc ấm áp, Khổng phu tử đã thức dậy tự bao giờ, đang ngồi tựa lưng vào thành giường gỗ. Chu Chính cung kính bưng bát cháo hoa nóng hổi vừa nấu chín tới, nhẹ nhàng đỡ thầy ngồi ngay ngắn rồi hầu hạ thầy dùng bữa điểm tâm. Nhìn mái tóc bạc phơ như cước và gương mặt chằng chịt những nếp nhăn gió sương của ân sư, lòng Chu Chính dâng lên niềm xót xa nghẹn ứ; nhưng ông cố nén tiếng thở dài, giấu kín toàn bộ nỗi bất an, tuyệt vọng trong lòng, không dám hé răng nửa lời về biến cố cay đắng đêm qua để thầy khỏi bận tâm lo nghĩ.
Sau khi thu dọn bát đũa chu tất và đỡ Khổng phu tử nằm nghỉ ngơi, Chu Chính mới nặng nề cất từng bước chân bước sang gian học đường chính.
Gian học đường buổi sớm tĩnh mịch và lạnh lẽo đến lạ lùng. Những tia nắng sớm mai mong manh xuyên qua khe liếp tre nứa, rọi những vệt sáng lấp lánh xuống những dãy bàn ghế mộc mạc còn thơm mùi gỗ thông mới cưa. Không một bóng người. Không một tiếng cười đùa ríu rít của con trẻ.
Chu Chính bước từng bước chậm rãi lên bục giảng, ngồi xuống chiếc ghế tre đơn độc đặt chính giữa lớp. Ông với tay lấy cuốn sách vỡ lòng Tam Tự Kinh đặt ngay ngắn trên mặt bàn, khẽ lật mở trang đầu tiên. Dòng chữ mực đen thẳng thớm hiện ra trước mắt, nhưng tâm trí ông lúc này lại hoàn toàn trống rỗng.
Thời gian chầm chậm trôi qua từng khắc một. Tiếng lá bàng khô rụng xào xạc ngoài sân, tiếng gió sớm vi vu thổi qua mái rạ càng làm nổi bật sự vắng lặng đến nghẹt thở của gian phòng học. Trong lồng ngực gầy guộc của Chu Chính, trái tim đang đập thình thịch, thình thịch từng hồi dồn dập, hoảng loạn.
Nỗi sợ hãi tột cùng dâng lên như sóng cuộn bóp nghẹt tâm can ông. Đã đến giờ vào lớp rồi, tại sao vẫn chưa có một ai đến? Phải chăng lời thú nhận đêm qua đã lan truyền khắp thôn làng? Phải chăng các bậc cha mẹ vì sợ con mình bị vấy bẩn danh tiếng nên đã quyết định giữ chúng ở nhà, không cho đến bái sư nhập học? Phải chăng học đường này sẽ mãi mãi hoang tàn, và bản thân ông lại một lần nữa bị người đời xua đuổi như một kẻ thừa thãi, nhơ nhuốc?
Nghĩ đến cảnh tượng đó, hai bàn tay Chu Chính run lên bần bật, mười đầu ngón tay co quắp lại siết chặt lấy mép trang giấy của cuốn Tam Tự Kinh đến mức nhăn nhúm lại. Mắt ông mờ đi, hai dòng lệ nóng chực trào nơi khóe mi; ông nhìn chằm chằm vào trang sách suốt nửa ngày trời mà không thể nào đọc nổi một dòng chữ thánh hiền.
Đúng vào thời khắc tuyệt vọng, căng thẳng đến nghẹt thở ấy, từ con đường đất ẩm ướt dẫn vào cổng học đường bỗng vẳng lại tiếng bước chân dồn dập, rầm rập.
Ngay sau đó, một thanh âm sang sảng, vang dội như chuông đồng quen thuộc của Lý chính cất lên ngay trước ngưỡng cửa lớp học: "Chu phu tử ơi! Phu tử có ở trong lớp không đấy..."
Sau một ngày buôn bán bận rộn trên thị trấn, màn đêm buông xuống phủ kín thôn Thanh Sơn trong sự tĩnh mịch, êm ả. Trong gian nhà chính của Tiêu gia, ngọn đèn dầu hạt đỗ chập chờn tỏa ra ánh sáng vàng vọt, hắt bóng ba người phụ nữ lên vách đất thô sơ. Vừa ngắm nhìn đàn thỏ con mười bảy con đỏ hỏn, mềm mại ngủ say sưa trong hai chiếc tổ ấm lót đầy lông tơ, lòng ai nấy đều rộn ràng một niềm vui khôn tả. Diệp Lạc Hân cùng mẹ chồng Từ Chính Hương và chị dâu Dương Phượng quay trở lại bàn gỗ, tiếng cười nói khúc khích vẫn còn vương vấn trên khóe môi.
Từ Chính Hương với tay rót một bát nước vối ấm, đặt cạch xuống mặt bàn gỗ xù xì, ánh mắt lấp lánh niềm toan tính tháo vát của người đàn bà cả đời gắn bó với ruộng đồng. Bà nhìn con dâu thứ hai, giọng nói hạ thấp nhưng không giấu nổi vẻ hào hứng: "Lạc Hân à, chuyện mở rộng chăn nuôi này ta đã nghĩ kỹ từ lâu rồi. Khoảnh đất trống nhiều sỏi đá nằm ngay phía sau vườn rau nhà mình, kéo dài một mạch ra tận chân đồi, rộng chừng ba bốn trăm thước vuông. Mảnh đất ấy trước nay cằn cỗi, đá tảng lởm chởm nên trong thôn chẳng ai buồn dòm ngó, để cỏ dại mọc lút đầu gối cũng uổng."
Diệp Lạc Hân khẽ nghiêng đầu, đôi mắt trong veo lộ rõ vẻ suy tính, nàng cất giọng hỏi: "Mẹ ơi, mảnh đất ấy rộng rãi như thế, nếu mua đứt từ tay thôn làng thì cần bao nhiêu tiền bạc ạ?"
Từ Chính Hương mỉm cười, vỗ nhẹ lên mu bàn tay con dâu, đáp lời rành rọt: "Không đắt đâu con. Ban chiều phụ thân con đã sang nhà trưởng thôn ướm hỏi rồi. Lý chính bảo mảnh đất nhiều đá tảng, không trồng trọt cấy cày được hoa màu, để không cũng phí phạm, nên chỉ lấy giá tượng trưng mười lăm lượng bạc mà thôi. Mười lăm lượng bạc để đổi lấy một khoảnh đất thênh thang ba bốn trăm thước vuông, tính ra rẻ hơn đất mặt đường nhiều lắm!"
Nghe đến con số mười lăm lượng bạc, Diệp Lạc Hân thở phào nhẹ nhõm, khóe miệng cong lên nụ cười tươi tắn. Nàng nhẩm tính số bạc kiếm được từ mẻ thịt kho và tích lũy trong chiếc hộp gỗ khóa chặt dưới đáy rương, số tiền này hoàn toàn nằm trong tầm tay, thậm chí sau khi trả xong tiền đất vẫn còn dư dả để mua gạch ngói, gỗ lạt và thuê mướn thợ thuyền trong làng. Nàng gật đầu dứt khoát, ánh mắt tràn đầy quyết tâm: "Mẹ tính chu toàn lắm. Mười lăm lượng bạc cho mảnh đất lớn như vậy quả thực rất hời; chúng ta mua đứt ngay kẻo lỡ. Nhân lúc tiết trời thu còn khô ráo, gió bấc phương bắc chưa tràn về, ngày mai con sẽ đưa tiền cho cha sang làm giấy tờ sang tên với trưởng thôn. Chúng ta phải lập tức thuê người bốc dỡ đá tảng, san phẳng mặt bằng để dựng chuồng trại trước mùa đông giá rét."
Dương Phượng ngồi bên cạnh vừa châm thêm dầu vào bấc đèn, vừa tò mò rướn người hỏi: "Thế muội định xây dựng chuồng trại ra sao? Nuôi chung hết vào một chỗ hay thế nào?"
Diệp Lạc Hân chậm rãi vạch ra kế hoạch rõ ràng, từng lời rành mạch: "Chúng ta tuyệt đối không thể nuôi chung lẫn lộn. Đàn thỏ sinh sôi rất nhanh, chỉ vài tháng nữa thôi sẽ lên tới hàng trăm con, phải đóng các dãy lồng gỗ cao ráo, thoáng mát, lót rơm rạ sạch sẽ để tránh ẩm ướt sinh bệnh; chuồng gà chuồng ngỗng thì quây lưới tre kiên cố ở góc đất nhiều cỏ non; còn chuồng heo phải lát nền đá thoai thoải, đào rãnh thoát nước riêng biệt để giữ vệ sinh chu đáo. Làm bài bản như thế, mùa đông lạnh giá gia súc gia cầm mới khỏe mạnh, không lo dịch bệnh hao hụt."
Đang lúc ba mẹ con hào hứng bàn tính chuyện chuồng trại, ngoài ngưỡng cửa bỗng vang lên tiếng móng vuốt cào nhè nhẹ sột soạt. Ngay sau đó, một cái đầu lông trắng muốt với những vệt vằn đen tuyền rón rén thò vào. Bạch hổ con Nguyên Bảo mở to đôi mắt tròn xoe màu hổ phách, cái mũi ươn ướt khịt khịt vào không khí, ngơ ngác nhìn ba người phụ nữ đang chụm đầu trò chuyện.
Diệp Lạc Hân nhìn bộ dạng ngây thơ, béo núc ních của tiểu hổ, không nhịn được bật cười khanh khách. Nàng đưa ngón tay trỏ ngoắc ngoắc về phía cục bông trắng, cất giọng trêu chọc: "Nhìn kìa, bảo bối của chúng ta vừa nghe thấy mùi thịt đã vội chạy tới nghe ngóng rồi. Mẹ này, khi xây chuồng trại xong, con tính sẽ làm riêng cho Nguyên Bảo một căn phòng nhỏ ấm cúng ngay lối cổng ra vào. Ban đêm giao cho nó trọng trách canh giữ trang trại; có một con mãnh thú bách thú chi vương nằm gác cửa thế này, thử hỏi tên trộm nào to gan dám bén mảng đến trộm gà trộm thỏ của nhà chúng ta nữa!"
Nguyên Bảo nghiêng đầu sang một bên, chớp chớp mắt, dường như cảm nhận được người ta đang nhắc đến tên mình, nó liền cất tiếng kêu ngao ngao khe khẽ, lon ton chạy lại dụi cái đầu lông mềm mại vào bắp chân Diệp Lạc Hân làm nũng, hoàn toàn không hề hay biết bản thân sắp sửa bị nữ chủ nhân biến thành một chú thú giữ nhà chính hiệu. Gian nhà nhỏ của Tiêu gia vang lên những tràng cười giòn giã, ấm áp xua tan đi cái se lạnh của màn đêm sương giăng ngoài hiên.
Cùng lúc ngọn đèn nhà họ Tiêu đang ấm cúng bàn chuyện nông gia, thì tại khoảng sân rộng trước cửa nhà Lý chính ở đầu thôn, một bữa tiệc đón khách tưng bừng lại đang diễn ra vô cùng náo nhiệt.
Tiết trời đầu thu mát rượi, trăng thanh gió mát xua tan đi oi nồng oi ả. Mấy chiếc bàn gỗ mộc mạc được ghép lại giữa khoảng sân đất nện phẳng phiu, sáng rực dưới ánh sáng của những ngọn đuốc cắm quanh hàng rào tre. Dân làng thôn Thanh Sơn sau khi ăn xong bữa cơm chiều rủ nhau kéo đến đông nghịt trước ngõ; người già tựa gậy tre, trẻ con bám vai cha mẹ, người lớn đứng chật kín mép sân, vừa rôm rả trò chuyện râm ran, vừa tò mò hướng ánh mắt ngưỡng mộ nhìn vào vị thầy giáo mới đến định cư tại thôn làng. Trên bàn tiệc, bát đĩa bày biện đầy ắp những món ăn thôn dã; mùi thịt kho béo ngậy cùng đĩa xương hầm thơm nức mũi do Diệp Lạc Hân gửi Tiêu Cảnh mang sang quyện lẫn với hương men rượu nếp cay nồng bốc lên nghi ngút, tạo nên một không khí thết đãi nồng hậu hiếm thấy.
Chu Chính ngồi ở vị trí danh dự bên cạnh Lý chính và Tiêu Trường Hà. Dáng người ông dong dỏng cao, gầy guộc nhưng lưng thẳng tắp như nhánh trúc già; vầng trán cao rộng toát lên vẻ thông tuệ, phong thái thư sinh đoan chính thanh nhã, chòm râu dê dưới cằm được cắt tỉa vô cùng gọn gàng. Mặc dù chỉ khoác trên mình bộ y phục bằng vải thô màu tro tàn đã giặt đến bạc phếch, trên vai áo còn vài đường mạng chỉ thô sơ, nhưng khi ngồi lẫn giữa những người nông dân chân lấm tay bùn, khí chất thanh cao thoát tục của người đọc sách thánh hiền lập tức hiện rõ, khiến ai nấy đều không khỏi thầm kính nể trong lòng.
Rượu qua ba tuần, men nồng chuếnh choáng làm tan biến đi sự e dè, câu nệ ban đầu. Các bậc cao niên trong thôn bắt đầu cất giọng rộn ràng. Ngồi ở đầu bàn bên tả là cụ Tiêu Đức Thanh - bậc bô lão lớn tuổi nhất thôn Thanh Sơn, tóc râu bạc trắng như cước. Năm xưa thuở thiếu thời, cụ từng có vài ba năm dùi mài kinh sử trong trường làng, nên ngày thường cụ luôn tự hào mình là người có học vấn sâu rộng nhất vùng quê này. Cụ Tiêu Đức Thanh vuốt chòm râu bạc, hắng giọng thật to, đôi mắt lim dim nhìn Chu Chính rồi cất lời sang sảng: "Lão hủ sống gần trọn một đời người ở thôn Thanh Sơn này, hôm nay mới được tận mắt diện kiến Chu phu tử! Phu tử đây quả thực là bậc tài mạo song toàn; khí chất ung dung đĩnh đạc, vừa nhìn qua đã biết là bậc hiền sĩ mang tài cao bát đẩu trong lồng ngực! Một người có học vấn uyên thâm như ngài chịu hạ cố đến cái thôn xóm hẻo lánh này dạy chữ, quả đúng là khiến cho nơi thảo mộc bần hàn của chúng ta được bồng tất sinh huy!"
Cụ vừa dứt lời, dân làng đứng quanh sân lập tức vỗ tay rào rào, tiếng trầm trồ khen ngợi nổi lên như ong vỡ tổ. Người này chen người kia, thi nhau phụ họa: "Cụ Đức Thanh nói chí phải! Thôn chúng ta nghèo xơ xác bao đời nay, chưa từng có một vị tú tài cử nhân danh giá nào đặt chân tới dạy học!"
Một người đàn ông trung niên dắt đứa con trai nhỏ đứng bên rào tre, xúc động vỗ vai con mình, nói to: "Đám trẻ con nhà chúng ta đúng là có phúc phận ba đời mới được Chu phu tử chỉ dạy; phen này nhất định phải bắt chúng nó dùi mài chăm chỉ, không phụ công ơn phu tử!"
Tiếng khen ngợi hoa mỹ, tiếng chúc tụng dồn dập vang lên không ngớt như sóng trào, khiến hai bên gò má gầy guộc của Chu Chính nóng bừng lên. Nụ cười trên môi ông đông cứng lại, lúng túng nâng chén rượu đất nung lên rồi lại hạ xuống, từng ngón tay gầy guộc siết chặt lấy chén rượu thô đến trắng bệch. Những lời tâng bốc ấy không làm ông kiêu hãnh, mà ngược lại như những chiếc gai nhọn đâm thẳng vào nỗi đau thầm kín nhất nơi đáy lòng.
Nhìn thấy Chu Chính im lặng ngượng ngùng, vợ Lý chính đang bưng thêm đĩa dưa muối từ dưới bếp bước lên, liền xởi lởi góp lời. Nàng đặt đĩa dưa xuống mép bàn, cười híp cả mắt, cất giọng lanh lảnh hỏi han: "Ta thấy Chu phu tử đến thôn Thanh Sơn này chỉ có một thân một mình, gánh gồng đơn chiếc. Chẳng hay phụ mẫu cùng thê tử con cái của phu tử vẫn còn ở lại quê nhà Quân Châu sao? Bao giờ phu tử mới tính chuyện đón cả nhà lên đây đoàn tụ?"
Câu hỏi vô tư, mộc mạc ấy rơi xuống mặt bàn tiệc như một hòn đá ném thẳng vào mặt hồ đang dậy sóng. Chu Chính khựng lại, nụ cười gượng gạo trên môi vụt tắt ngấm; ánh mắt ông cụp xuống nhìn chằm chằm vào chén rượu đùng đục, khóe môi khẽ run rẩy. Hít vào một hơi thật sâu để nén tiếng thở dài đang nghẹn ứ nơi cổ họng, ông thấp giọng đáp, thanh âm khô khốc đượm vẻ bi thương: "Tạ ơn tẩu tử đã bận lòng hỏi han... Thân này hiện tại cô thân độc mã, phiêu bạt không nơi nương tựa; cha mẹ đã khuất núi từ lâu, dưới gối cũng không có thê nhi, trên đời này chẳng còn lấy một người thân thích ruột thịt nào nữa."
Nghe Chu Chính nói vậy, vợ Lý chính chẳng những không buồn bã mà còn cao hứng vỗ đét vào đùi một cái, lớn tiếng thốt lên: "Thế thì tốt quá rồi còn gì bằng!"
Lời vừa thốt ra khỏi miệng, nhận thấy xung quanh bỗng chốc im bặt, mười mấy cặp mắt của các bô lão cùng dân làng đều trừng trừng đổ dồn về phía mình với vẻ trách móc, vợ Lý chính lập tức giật mình, biết mình lỡ lời vội xua tay lia lịa, phân bua: "Ấy chết, cái miệng bỗ bã của ta nói năng chẳng ra đầu ra đũa gì cả! Ý ta đâu phải mừng vì phu tử cô độc, ta chỉ muốn nói là phu tử không vướng bận quê cũ, chi bằng cứ an lòng ở lại thôn Thanh Sơn này an cư lạc nghiệp!"
Nàng bước lại gần thêm một bước, nụ cười nhiệt tình lại nở rộ trên khuôn mặt tròn trịa: "Thôn Thanh Sơn chúng ta tuy nghèo túng một chút, nhưng đất lành chim đậu, tình nghĩa xóm làng trước sau như một. Phu tử một thân một mình ăn cơm niêu nước lọ làm sao chịu thấu; chi bằng để vài hôm nữa ta sang cậy nhờ Trương bà mối dạo quanh một lượt, tìm kiếm cho phu tử một mối lương duyên tốt đẹp! Trong thôn này có bao nhiêu cô nương nết na, tháo vát, lại có cả những thím goá chồng đoan trang biết lo toan quán xuyến cửa nhà. Cưới được một người vợ hiền về thổi cơm nấu nước, giặt giũ áo quần, sinh con đẻ cái nối dõi tông đường, thế là phu tử danh chính ngôn thuận trở thành người một nhà của thôn chúng ta rồi!"
Lời đề nghị của vợ Lý chính vừa dứt, dân làng xung quanh lại một phen xôn xao hưởng ứng nhiệt liệt. Mấy vị bô lão râu tóc bạc phơ gật gù đắc ý, tiếng cười nói rôm rả lại bùng lên: "Đúng đấy phu tử à, an cư thì mới lạc nghiệp được!"
Thế nhưng, từng lời nói chân thành, từng nụ cười ấm áp và sự vun vén mộc mạc của những người nông dân chất phác ấy, lúc này đây lại như những lưỡi dao sắc nhọn cứa nát cõi lòng Chu Chính. Trong lồng ngực gầy guộc của ông, trái tim đang co thắt lại từng cơn buốt nhói; lồng ngực phập phồng nghẹn ứ, hai tai lùng bùng như có tiếng sấm rền từ quá khứ dội về.
Gia đình? Thê tử? Nối dõi tông đường? Những thứ hạnh phúc bình dị ấy, đối với Chu Chính ông, đã vĩnh viễn tan thành mây khói kể từ cái ngày định mệnh đen tối của hai mươi năm về trước. Ký ức kinh hoàng mà ông chôn chặt dưới đáy lòng bỗng chốc trỗi dậy rõ mồn một như vừa mới xảy ra hôm qua.
Năm ấy, chàng thanh niên mười bảy tuổi Chu Chính đỗ đầu kỳ thi viện thí, danh vang khắp phủ Quân Châu, bao nhiêu viễn cảnh tươi sáng mở rộng trước mắt. Nhưng rồi vì từ chối tiếp tay cho bọn con em quyền quý gian lận trong khoa cử, ông đã bị lũ côn đồ bịt mặt chặn đường đánh đập tàn nhẫn đến gãy một chân. Một năm dưỡng thương trôi qua trong đớn đau tột cùng, bỏ lỡ một kỳ thi hội. Đến ba năm sau, ôm trọn hoài bão của một kẻ sĩ nghèo gom góp từng đồng tiền chắt chiu bước vào trường thi, thì tai họa ngút trời lại ập xuống. Kẻ xấu đã lén nhét mảnh giấy chép tay tài liệu vào bên trong chiếc bánh rán mà ông mang theo làm lương khô.
Tiếng quan trường thi gõ mõ thét gầm, tiếng nha dịch quát tháo inh ỏi, những bàn tay thô bạo lôi xềnh xệch ông ra khỏi lều thi trước hàng ngàn ánh mắt khinh miệt của sĩ tử bốn phương. Nhân chứng vật chứng rõ ràng, không một ai lắng nghe lời kêu oan đến đứt từng khúc ruột của ông. Bản án tước đoạt công danh cử nhân giáng xuống đầu như sấm sét giữa trời quang; trong chớp mắt, từ một bậc tài tử được người người ca tụng, Chu Chính biến thành một tên tội nhân mang vết nhơ muôn đời không rửa sạch, một con chuột cống hôi hám bị xã hội xua đuổi, khinh khi.
Tin dữ bay về quê nhà, người cha già vốn lấy khí tiết gia phong làm trọng đã uất nghẹn thổ huyết, chẳng bao lâu sau thì trút hơi thở cuối cùng trong nỗi uất hận tột cùng. Người mẹ già sáu mươi tuổi vì cú sốc quá lớn mà ngã bệnh, nằm liệt giường ròng rã mười năm trời. Suốt mười năm ấy, gian nhà tranh rách nát của gia đình ông không một ngày nào ngớt tiếng thở dài và nước mắt; mỗi khi trở trời đau ốm, người mẹ già lại nhìn ông bằng ánh mắt ai oán, cất tiếng mắng nhiếc cay nghiệt rằng ông là đứa con nghịch tử, làm ô uế thanh danh tổ tông, làm hại chết cha mình.
Suốt hai mươi năm ròng rã trôi qua, Chu Chính phải nếm trải đủ mọi đắng cay tủi nhục; ông cắn răng làm lụng, chép sách thuê, viết thư thuê kiếm từng đồng bạc cắc nuôi mẹ già thuốc thang cho đến ngày bà nhắm mắt xuôi tay. Ba năm chịu tang mẹ xong xuôi, ông mới gánh hành lý rời khỏi quê nhà Quân Châu đầy đau thương, lưu lạc khắp chốn nhân gian. Ông đã quá quen với những cái liếc xéo khinh miệt, những tiếng xì xào chửi rủa sau lưng, đến mức mỗi khi bước chân ra đường đều chỉ biết cúi gằm mặt xuống đất vì mặc cảm tự ti.
Giờ đây, ngồi giữa sân nhà Lý chính thôn Thanh Sơn, nhìn những khuôn mặt hồn hậu, chất phác đang nhìn mình với ánh mắt tôn kính tột bậc, Chu Chính cảm thấy toàn thân run rẩy dữ dội. Lương tâm của một người đọc sách thánh hiền đang cắn xé tâm can ông từng mảnh. Dân làng đối đãi với ông chân tình như thế, coi ông như bậc hiền tài danh giá; nhưng tất cả sự tôn sùng ấy chỉ là vì họ chưa biết sự thật ô nhục về quá khứ của ông! Nếu ông cứ im lặng đón nhận những lời khen ngợi, đón nhận sự mai mối vun vén này, thì chẳng phải ông đang là một kẻ lừa đảo đê tiện, lợi dụng sự ngây thơ mộc mạc của những người nông dân nghèo khó hay sao?
Không! Chu Chính thà chịu người đời phỉ nhổ, chứ quyết không thể sống dối trá thêm một ngày nào nữa!
Nghĩ đến đó, bàn tay đang cầm chén rượu của Chu Chính run lên bần bật, nước rượu sóng sánh sánh ra ngoài ướt đẫm mu bàn tay. Trong lúc mọi người vẫn đang cười nói bàn tán rôm rả về chuyện mai mối, Chu Chính đột ngột đứng bật dậy! Động tác của ông quá nhanh và dứt khoát, khiến chiếc ghế tre dưới chân trượt mạnh ra phía sau, phát ra một tiếng cót két chói tai trên nền sân đất nện.
Mọi tiếng cười nói, mọi cánh tay đang nâng chén bỗng chốc khựng lại giữa không trung. Toàn bộ khoảng sân nhà Lý chính trong nháy mắt rơi vào một sự im lặng kỳ lạ; hàng chục ánh mắt ngơ ngác đồng loạt đổ dồn về phía người đàn ông gầy gò đang đứng run rẩy dưới ánh đuốc bập bùng.
Lý chính ngồi bên cạnh giật mình buông đũa, ngạc nhiên hỏi: "Chu phu tử, ngài làm sao thế? Trong người thấy khó chịu ở đâu chăng?"
Chu Chính không trả lời Lý chính. Đôi môi ông tím tái, lồng ngực phập phồng dữ dội sau lớp áo vải thô bạc phếch. Ông chậm rãi đưa ánh mắt nhìn lướt qua từng khuôn mặt mộc mạc, từ cụ Tiêu Đức Thanh râu tóc bạc phơ đến vợ Lý chính, rồi phóng tầm mắt ra đám đông dân làng đang đứng ngóng ngoài hàng rào tre. Chợt, ông lùi lại nửa bước, chắp hai tay trước ngực, cúi gập người thật sâu vái một lạy dài tạ tội.
Khi thẳng người dậy, hai hốc mắt Chu Chính đã đỏ hoe, ngấn lệ; giọng nói của ông nghẹn ngào, run rẩy nhưng từng lời từng chữ thốt ra lại dõng dạc, rành rọt như xé toạc màn đêm: "Chu mỗ... Chu mỗ đa tạ thịnh tình nồng hậu của Lý chính đại nhân, của các vị phụ lão và toàn thể bà con thôn Thanh Sơn đã dành cho ta bữa tiệc tối hôm nay! Thế nhưng... ta không thể tiếp tục nhận những lời ca tụng hoa mỹ ấy, càng không dám nhận sự mai mối vun vén của tẩu tử!"
Ngừng lại một nhịp thở nghẹn ngào, Chu Chính cắn chặt môi đến rướm máu, dằn từng tiếng đau đớn: "Bởi vì... Chu Chính ta vốn dĩ không phải là bậc hiền tài thanh cao như mọi người vẫn lầm tưởng! Hai mươi năm trước, trong kỳ thi hội tại Quân Châu, ta đã bị quan trường thi bắt quả tang mang tài liệu gian lận; triều đình đã hạ lệnh tước đoạt toàn bộ công danh cử nhân của ta, vĩnh viễn tống khứ ta khỏi chốn trường thi! Ta là một kẻ mang trên mình vết nhơ gian lận thi cử; một kẻ bị người đời phỉ nhổ, khinh miệt; một tội nhân làm ô uế tổ tông gia môn! Ta... ta không xứng đáng với sự kỳ vọng và lòng tin của bà con thôn Thanh Sơn!"
Lời thú nhận thốt ra như một tiếng sét đánh ngang tai giữa trời quang mây tạnh. Toàn bộ sân nhà Lý chính như bị đóng băng trong tích tắc. Không khí tĩnh mịch đến nghẹt thở; tĩnh mịch đến mức nghe rõ cả tiếng muỗi vo ve quanh ngọn đuốc, tiếng gió đêm rít qua kẽ rào tre và tiếng tim đập thình thịch liên hồi trong lồng ngực của từng người có mặt.
Cụ Tiêu Đức Thanh há hốc mồm, chén rượu trên tay suýt nữa rơi tuột xuống đất; vợ Lý chính đứng chôn chân tại chỗ, mặt mày biến sắc không thốt nên lời; đám đông dân làng ngoài ngõ trố mắt nhìn nhau, nét mặt từ ngỡ ngàng chuyển sang bàng hoàng kinh hãi. Tội gian lận khoa cử đối với những người nông dân chân chất này là một cái gì đó quá đỗi ghê gớm, là vết nhơ muôn đời của kẻ sĩ mà họ chỉ từng nghe qua trong những vở tuồng ngoài chợ huyện.
Lý chính ngồi bên cạnh mặt mày sững sờ, ông há miệng định lên tiếng giải thích: "Chu phu tử... ngài mau ngồi xuống đã, chuyện đó..."
Thế nhưng, sự im lặng chết chóc bao trùm không gian lúc này lại như một tảng đá ngàn cân đè bẹp chút dũng khí cuối cùng của Chu Chính. Nhìn những ánh mắt sững sờ, bất động của dân làng, nỗi ám ảnh kinh hoàng suốt hai mươi năm bị người đời xua đuổi, mắng nhiếc lại ùa về bóp nghẹt buồng phổi ông. Ông sợ hãi; ông sợ chỉ một khoảnh khắc nữa thôi, những khuôn mặt mộc mạc kia sẽ biến thành những bộ mặt dữ dằn, khinh bỉ; ông sợ những lời sỉ vả cay độc sẽ lại giáng xuống tấm thân tàn này như những ngày tháng tăm tối ở quê nhà.
Không dám đối diện thêm một giây phút nào nữa, Chu Chính vội vàng chắp tay lẩy bẩy, giọng lạc hẳn đi: "Hôm nay... đa tạ mọi người khoản đãi... Đêm đã quá khuya, Chu mỗ xin phép cáo lui trước!"
Dứt lời, không đợi ai kịp phản ứng, người đàn ông gầy gò ấy liền quay ngoắt người, vấp cả vào mép chiếu, lảo đảo lao nhanh ra phía cổng ngõ. Bước chân ông dồn dập, hoảng loạn, bóng dáng xiêu vẹo trong bộ áo vải thô bạc phếch nhanh chóng chìm nghỉm vào màn đêm đen đặc hun hút của con đường làng.
"Chu phu tử! Phu tử quay lại đã!" Lý chính giật mình đứng bật dậy, với tay định níu kéo nhưng chỉ chạm vào khoảng không vắng ngắt.
Sau khi bóng Chu Chính biến mất sau khúc quanh, sân nhà Lý chính bỗng chốc bùng nổ như ong vỡ tổ. Tiếng xì xào, bàn tán nổi lên râm ran, dồn dập: "Trời đất ơi! Hóa ra phu tử từng bị tước công danh vì gian lận sao?"
"Một người mang tội gian lận như thế, làm sao có thể dạy dỗ con em chúng ta thành người được cơ chứ?"
"Bảo sao ngài ấy ngần này tuổi rồi mà vẫn cô độc một mình, không vợ không con!"
"Ai da, hỏng rồi, hỏng thật rồi!"
Nhìn thấy dân làng bắt đầu hoang mang dao động, những lời đồn đoán méo mó sắp sửa lan rộng, Lý chính tái mặt vì giận dữ và lo lắng. Ông không thể để mọi chuyện trôi đi theo chiều hướng tồi tệ này; nếu để Chu phu tử mang nỗi oan ức mà rời đi, thôn Thanh Sơn sẽ vĩnh viễn mất đi một người thầy đức độ, và đám trẻ trong thôn sẽ lại chịu cảnh mù chữ tối tăm.
Nghĩ vậy, Lý chính liền bước vội ra giữa sân, giơ hai tay lên cao rồi đập mạnh chén rượu xuống bàn gỗ phát ra một tiếng cốp đanh gọn, cất giọng sang sảng át đi tiếng ồn ào: "Bà con lối xóm! Tất cả trật tự, nghe ta nói một lời công bằng đây!"
Tiếng quát đầy uy lực của người đứng đầu thôn lập tức khiến mọi người im bặt, hàng chục cặp mắt lại dồn về phía Lý chính.
Lý chính hít sâu một hơi, ánh mắt nghiêm nghị quét qua một lượt rồi chậm rãi cất lời, giọng nói đanh thép nhưng chứa chan niềm xúc động: "Các ngươi chỉ mới nghe được một nửa câu chuyện mà đã vội vàng xôn xao phán xét! Chuyện quá khứ của Chu phu tử, chiều nay Tiêu Mộc và Tiêu Tùng sau khi từ huyện trở về đã kể cặn kẽ cho ta nghe rồi. Huyện lệnh Lưu đại nhân là bạn học đồng môn của Chu phu tử, chính ngài ấy đã đích thân xác nhận mọi việc! Chu phu tử của chúng ta không phải là kẻ gian lận, mà ngài ấy chính là nạn nhân của một vụ án oan thấu trời xanh!"
Dân làng nghe vậy thì trố mắt ngạc nhiên. Cụ Tiêu Đức Thanh sốt ruột chống gậy bước lên một bước, gặng hỏi: "Lý chính, rốt cuộc đầu đuôi ngọn ngành là thế nào? Ngươi mau nói rõ cho bà con cùng nghe xem nào!"
Lý chính gật đầu, cất giọng trầm buồn kể lại ngọn ngành: "Năm ấy, Chu phu tử đỗ đầu viện thí, tài năng xuất chúng nức tiếng gần xa. Có những kẻ quyền quý lắm tiền nhiều của muốn cậy nhờ ngài ấy giúp đỡ gian lận trong kỳ thi hương, nhưng Chu phu tử vốn mang cốt cách thanh cao, một mực cự tuyệt không chịu khuất phục. Bọn tiểu nhân ghi hận trong lòng, sai côn đồ chặn đường đánh ngài gãy một chân, rồi sau đó lại bày mưu hèn kế bẩn, lén bỏ tài liệu vào bánh rán của ngài trong ngày thi để vu oan giá họa! Chu phu tử thân cô thế cô, miệng lưỡi kẻ quyền thế đổi trắng thay đen, ngài ấy ôm hận mà mất hết công danh sự nghiệp, chứ bản thân ngài chưa từng làm điều gì trái với lương tâm đạo đức!"
Nói đến đây, Lý chính chỉ tay về phía học đường phía xa, giọng nghẹn lại: "Bà con có biết vì sao Khổng phu tử đức cao vọng trọng lại phiêu dạt đến thôn chúng ta không? Chính vì thương xót cho người học trò Chu Chính tài hoa bị hàm oan, Khổng phu tử năm xưa đã không màng an nguy tính mạng, đi khắp nơi gõ trống kêu oan cho học trò. Thậm chí Khổng tiên sinh còn vì việc đó mà bị nha môn tống giam vào ngục ba tháng, mất sạch công danh tú tài, phải rời bỏ quê hương lưu lạc suốt hai mươi năm trời! Thầy vì trò mà tan nát sự nghiệp, trò vì thầy mà bôn ba ngàn dặm tìm kiếm ân sư. Mối tình nghĩa thầy trò son sắt, cảm thiên động địa như thế, thử hỏi trên đời này có được mấy người?"
Từng lời trần thuật của Lý chính như những giọt nước ấm rót vào lòng người nghe, xua tan đi mọi nghi kỵ, lạnh lẽo. Không gian sân tiệc lại một lần nữa chìm vào tĩnh lặng, nhưng lần này không phải là sự im lặng ngỡ ngàng, mà là sự xúc động nghẹn ngào đến rơi nước mắt.
Vợ Lý chính đứng bên cạnh đưa vạt áo lên chấm nước mắt sụt sùi, cất giọng nghẹn ngào: "Trời cao có mắt không chứ... Chu phu tử thật là quá đáng thương rồi! Nếu con cái nhà ta dùi mài kinh sử bao năm mà bị kẻ xấu hãm hại đến nông nỗi này, chắc ta đau đớn đến đứt ruột mà chết mất thôi!"
Một người phụ nữ khác trong làng cũng gạt nước mắt, phụ họa: "Bảo sao ngài ấy lại khổ sở như thế... Phụ thân tức tưởi qua đời, mẹ già liệt giường mười năm mắng nhiếc, ngài ấy một mình gánh chịu bao nhiêu cay đắng tủi nhục mà vẫn giữ trọn đạo hiếu, giữ trọn nhân phẩm. Vừa rồi trước mặt bao nhiêu người, ngài ấy thà chịu xấu hổ nhận hết vết nhơ về mình chứ không nỡ lừa dối chúng ta lấy nửa lời. Một người thầy có nhân cách cao đẹp, cương trực như thế, chúng ta đi khắp thiên hạ này làm sao tìm được người thứ hai?"
Cụ Tiêu Đức Thanh run run chống gậy, thở dài sườn sượt, giọng run rẩy: "Đúng là bậc quân tử thanh cao... Lão hủ có mắt như mù, vừa rồi còn tưởng ngài ấy mang tội thật! Hai thầy trò Khổng phu tử và Chu phu tử quả thực đều là những bậc nghĩa sĩ hiếm có trên đời. Đám trẻ con thôn Thanh Sơn được theo học một người thầy như vậy, chính là phúc đức tích tụ bao đời của mảnh đất này!"
Dân làng xung quanh nhao nhao gật đầu đồng thuận, những ánh mắt nghi ngại ban nãy đã hoàn toàn biến mất, thay vào đó là niềm xót xa, kính trọng và thương cảm sâu sắc dành cho người thầy giáo nghèo khổ. Bữa tiệc tàn trong sự bùi ngùi, ai nấy ra về lòng nặng trĩu những suy tư, thầm mong trời mau sáng để đón chào ngày đầu tiên mở lớp.
Trong khi đó, suốt đêm dài đằng đẵng, Chu Chính giam mình trong căn phòng tối tăm nơi góc học đường. Ông ngồi bất động bên chiếc bàn gỗ cũ, hai tay ôm chặt lấy đầu, không chợp mắt lấy một phút. Từng lời thú nhận đêm qua cứ văng vẳng bên tai như những nhát búa nện vào tâm can. Ông tự trách mình hèn nhát bỏ chạy, lại sợ hãi sáng mai khi bình minh lên, học đường sẽ vắng tanh không một bóng người; sợ rằng những đứa trẻ ngây thơ sẽ bị cha mẹ cấm đoán không cho đến gần một kẻ mang tội danh gian lận như ông.
Khi tiếng gà trống đầu thôn vừa cất tiếng gáy eo óc xé toang màn sương sớm mờ ảo, Chu Chính đã chậm rãi đứng dậy. Đôi mắt ông thâm quầng sau một đêm thức trắng, khuôn mặt hốc hác càng thêm vẻ tiều tụy. Ông bước lại bên chậu nước lạnh, vớt nước rửa mặt cho tỉnh táo, rồi cẩn thận dùng chiếc lược gỗ chải lại mái tóc hoa râm, búi gọn gàng bằng chiếc trâm gỗ đào cũ kỹ. Ông chỉnh trang lại vạt áo dài bằng vải thô màu tro tàn cho thật phẳng phiu, vuốt lại từng nếp gấp ngay ngắn. Dù cuộc đời có vùi dập ông xuống bùn đen, thì trước khi bước lên bục giảng, ông vẫn phải giữ trọn phong thái trang nghiêm của một người thầy giáo.
Trước khi sang lớp học, Chu Chính bước nhẹ sang gian phòng bên cạnh thăm ân sư. Trong căn phòng nhỏ thoang thoảng mùi thuốc bắc ấm áp, Khổng phu tử đã thức dậy tự bao giờ, đang ngồi tựa lưng vào thành giường gỗ. Chu Chính cung kính bưng bát cháo hoa nóng hổi vừa nấu chín tới, nhẹ nhàng đỡ thầy ngồi ngay ngắn rồi hầu hạ thầy dùng bữa điểm tâm. Nhìn mái tóc bạc phơ như cước và gương mặt chằng chịt những nếp nhăn gió sương của ân sư, lòng Chu Chính dâng lên niềm xót xa nghẹn ứ; nhưng ông cố nén tiếng thở dài, giấu kín toàn bộ nỗi bất an, tuyệt vọng trong lòng, không dám hé răng nửa lời về biến cố cay đắng đêm qua để thầy khỏi bận tâm lo nghĩ.
Sau khi thu dọn bát đũa chu tất và đỡ Khổng phu tử nằm nghỉ ngơi, Chu Chính mới nặng nề cất từng bước chân bước sang gian học đường chính.
Gian học đường buổi sớm tĩnh mịch và lạnh lẽo đến lạ lùng. Những tia nắng sớm mai mong manh xuyên qua khe liếp tre nứa, rọi những vệt sáng lấp lánh xuống những dãy bàn ghế mộc mạc còn thơm mùi gỗ thông mới cưa. Không một bóng người. Không một tiếng cười đùa ríu rít của con trẻ.
Chu Chính bước từng bước chậm rãi lên bục giảng, ngồi xuống chiếc ghế tre đơn độc đặt chính giữa lớp. Ông với tay lấy cuốn sách vỡ lòng Tam Tự Kinh đặt ngay ngắn trên mặt bàn, khẽ lật mở trang đầu tiên. Dòng chữ mực đen thẳng thớm hiện ra trước mắt, nhưng tâm trí ông lúc này lại hoàn toàn trống rỗng.
Thời gian chầm chậm trôi qua từng khắc một. Tiếng lá bàng khô rụng xào xạc ngoài sân, tiếng gió sớm vi vu thổi qua mái rạ càng làm nổi bật sự vắng lặng đến nghẹt thở của gian phòng học. Trong lồng ngực gầy guộc của Chu Chính, trái tim đang đập thình thịch, thình thịch từng hồi dồn dập, hoảng loạn.
Nỗi sợ hãi tột cùng dâng lên như sóng cuộn bóp nghẹt tâm can ông. Đã đến giờ vào lớp rồi, tại sao vẫn chưa có một ai đến? Phải chăng lời thú nhận đêm qua đã lan truyền khắp thôn làng? Phải chăng các bậc cha mẹ vì sợ con mình bị vấy bẩn danh tiếng nên đã quyết định giữ chúng ở nhà, không cho đến bái sư nhập học? Phải chăng học đường này sẽ mãi mãi hoang tàn, và bản thân ông lại một lần nữa bị người đời xua đuổi như một kẻ thừa thãi, nhơ nhuốc?
Nghĩ đến cảnh tượng đó, hai bàn tay Chu Chính run lên bần bật, mười đầu ngón tay co quắp lại siết chặt lấy mép trang giấy của cuốn Tam Tự Kinh đến mức nhăn nhúm lại. Mắt ông mờ đi, hai dòng lệ nóng chực trào nơi khóe mi; ông nhìn chằm chằm vào trang sách suốt nửa ngày trời mà không thể nào đọc nổi một dòng chữ thánh hiền.
Đúng vào thời khắc tuyệt vọng, căng thẳng đến nghẹt thở ấy, từ con đường đất ẩm ướt dẫn vào cổng học đường bỗng vẳng lại tiếng bước chân dồn dập, rầm rập.
Ngay sau đó, một thanh âm sang sảng, vang dội như chuông đồng quen thuộc của Lý chính cất lên ngay trước ngưỡng cửa lớp học: "Chu phu tử ơi! Phu tử có ở trong lớp không đấy..."
